Κατερίνη: Τεκές του Αμπντουλλάχ Πασά
Τίτλος άρθρου σε τόμο: “Κατερίνη: Τεκές του Αμπντουλλάχ Πασά”
Συγγραφέας: Λίλα Σαμπανοπούλου – Αρχαιολόγος
Μέσο δημοσίευσης: Ο ιστότοπος “www.academia.edu”
Τίτλος τόμου: Η Οθωμανική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα
Συγγραφέας τόμου: Συλλογικό
Εκδότης τόμου: Υπουργείο Πολιτισμού
Τόπος έκδοσης τόμου: Αθήνα
Χρόνος έκδοσης τόμου: 2009
Διαστάσεις τόμου: 31Χ25
Σελίδες τόμου:498
ISBN τόμου: 978-960-2147-924
URL δημοσίευσης: https://www.academia.edu3846910/_Κατερίνη_Τεκές_του_Αμπντουλλάχ_Πασά_Η_Οθωμανική_Αρχιτεκτονική_ στην_Ελλάδα_Αθήνα_Υπουργείο_Πολιτισμού_2009_309
Τεκές του Αμπντουλάχ Πασά της Λίλας Σαμπανοπούλου
Μαυσωλείο και κρήνη
1891/2
Ν. Πιερίας, Kατερίνη, περιοχή Νοσοκομείου
Το οικιστικό μόρφωμα της Κατερίνης πρέπει να δημιουργείται στις αρχές του 16ου αιώνα, οπότε αποθησαυρίζονται οι μνείες του πανηγυριού της Kαταρίνας και του δερβενίου της Aγια-Kαταρίνας. Την έλειψη καταχωρίσεων προσόδων από τα κατάστιχα δικαιολογεί η ντόπια παράδοση που θέλει τη φερώνυμη της αυτής αγίας εκκλησία μετόχι του Σινά, το προνόμιο ατέλειας του οποίου εξασφάλισε την απρόσκοπτη και ταχεία ανάπτυξη της πόλης.
Είναι μάταιο να αναζητήσει κανείς σήμερα έστω και ίχνη της άποψης της πόλης όπως την περιγράφει ο ταγματάρχης Νικόλαος Σχινάς, στα τέλη του 19ου αιώνα: «Έχει 9 χάνια χωρούντα 800 άνδρας και 300 ίππους, με χόρτον και κριθήν άφθονον, 20.000 πρόβατα, πολλάς αγελάδας και βουβάλους, 100 φορτηγάς αμάξας, 100-150 ίππους και 10 υδρομύλους παρέχοντας έκαστος 500-1.000 οκάδας αλεύρου, 20 κλιβάνους παρέχοντας 1.000-2.000 άρτους ημερησίως, διοικητήριον ξύλινον αλλ’ ευρύχωρον, νέον στρατώνα λιθόκτιστον χωρητικότητος 1.000 ανδρών, τέμενος λιθόκτιστον, εν σχολείον οθωμανικόν μικρόν, 2 σχολεία λιθόκτιστα, 2 εκκλησίας λιθοκτίστους». Ακόμη και η ίδια η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης έχει υποστεί ίσως μη αντιστρέψιμες επεμβάσεις.
Το μοναδικό εναπομείναν ισλαμικό κτήριο των αλλοτινών μπέηδων της Κατερίνης είναι το μαυσωλείο του Aμπντουλάχ Πασά –μέρος συγκροτήματος ενός τεκέ του τάγματος των μπεκτασήδων, που είχε ο ίδιος μάλλον ανακαινίσει– και η κρήνη που επανασυναρμολογήθηκε στα BΔ του, όταν το ξύλινο οικοδόμημα του, με τους δικούς μας όρους, ηγουμενείου ήταν να κατεδαφισθεί. Το κτίσμα εγράφει τον κύκλο της κάτοψής του σε ακανόνιστο πολύγωνο, το οποίο προκύπτει από τη σύναψη ορθογωνίου προθαλάμου στα νοτιοανατολικά. Tον τάφο καλύπτει τρούλος που βαίνει σε δωδεκάπλευρο τύμπανο, ενώ τον προθάλαμο κεραμοσκεπή, που διαμορφώνει αετωματικές απολήξεις. Στις δύο στενές πλευρές του προθαλάμου ανοίγονται ισάριθμες θύρες –η δυτική σήμερα έχει φραγεί–, ενώ τη μακρά καταλαμβάνει τοξωτό παράθυρο. Το εσωτερικό καταλαμβάνει η λάρνακα, στο άνω και κάτω άκρο της οποίας ίστανται οι δύο στήλες. H ανεικονική απεικόνιση του νεκρού φορεί το μπεκτασικό κάλυμμα στην κεφαλή και το δωδεκάεδρο περίαπτο στο λαιμό. Tα ίδια σύμβολα εκτυπούνται σε πολά σημεία του διαλακτικού, από άποψη φόρμας, οικοδομήματος, για να εκφράσουν την αδιαλαξία της ταυτότητάς του.
Τα χαρακτηριστικά αυτά εγράφονται και στην ασυνήθιστη πια κρήνη, η οποία συντίθεται από ένα αρχαίο μάρμαρο –η πύελος είναι τριγωνικό αέτωμα με σταγόνες, φερμένο πιθανόν από τα ερείπια του αρχαίου Δίου–, ενώ το ύδωρ ρέει από το στόμα του αθρωπόμορφου λιονταριού, του Aλή. H σπανιότητα της απεικονίσεως του θεοποιημένου Aλή καθιστά την κρήνη μοναδικό έργο τέχνης και το άψογο της εκτέλεσής της μοναδικό, τελικά, τεκμήριο των νοοτροπιών της Kατερίνης.
Για την προστασία του μνημείου το 1973 εγκαταστάθηκαν παράθυρα και θύρες στη θέση των αρχικών που είχαν απομακρυνθεί. Γύρω από το μνημείο έχει αναπτυχθεί πλατεία, χάρη στις ενέργειες του τελευταίου απογόνου των ηγουμένων του τάγματος, ιατρού χασάν Μπεκτά, που επιστάτησε ο ίδιος στη μεταφορά της κρήνης και τον ευπρεπισμό του τάφου.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ayverdi 1982, 235, αρ. 1542, εικ. 98-100. Tanman 1990, 19-28. Σαμπανοπούλου 2007, 238-239. Σχινάς 1886, 40-41.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ