Η περίοδος του Μεσοπολέμου 1923 – 1940

Η περίοδος του ελληνικού Μεσοπολέμου 1923-1940 είναι μια εποχή κοσμογονικών αλλαγών σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής της χώρας και φυσικά στην περιφέρεια Κατερίνης. «Η κοσμογονία της πολεμικής δεκαετίας 1912-1922» σύμφωνα με τον Αντώνη Λιάκο «μεταμόρφωσε τη χώρα, διασπώντας και ανασυγκροτώντας το κράτος». Είναι τόσο μεγάλες οι αλλαγές που συμβαίνουν ώστε ένας Έλληνας πολιτικός εκφράζει την αμηχανία του για τη νέα κατάσταση διαπιστώνοντας ότι «οι επιζήσαντες του τευλεταίου πολέμου, διερωτώμεθα εάν ζώμεν επί του αυτού πλανήτου, ή μη μεταπηδήσαμεν εις έτερον, εγκαταλείψαντες την γην» (Λιάκος 2019, 119). Η μεγαλύτερη αλλαγή και ταυτόχρονα η μεγαλύτερη πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει το ελληνικό κράτος είναι η αποκατάσταση και ενσωμάτωση των προσφύγων της ήττας του 1922 και της συμφωνίας ανταλλαγής των πληθυσμών του 1923. Για πολλούς η έλευση των προσφύγων υπήρξε ευλογία για την ελληνική κοινωνία και οικονομία. Εντούτοις ο δρόμος δεν ήταν εύκολος. Η πιο δημιουργική περίοδος του ελληνικού Μεσοπολέμου θεωρείται η «Μεγάλη Τετραετία» της διακυβέρνησης του Ελευθέριου Βενιζέλου το διάστημα 1928 – 1932. Σε αυτά τα τέσσερα χρόνια, υποστηρίζει ο συγγραφέας Τάσος Κωστής, σημειώνονται  «εντυπωσιακές επιτυχίες στον χώρο της εξωτερικής πολιτικής» ενώ  στο εσωτερικό εφαρμόζεται για πρώτη φορά «ένα εξαιρετικά φιλόδοξο πρόγραμμα εσωτερικής ανασυγκρότησης της χώρας, που δεν άφηνε ανέπαφο κανέναν τομέα του δημόσιου βίου» (Κωστής 2018, 626). Η τελευταία περίοδος του Μεσοπολέμου (1936-1940) κλείνει δυστυχώς με την επιβολή του αυταρχικού δικτατορικού καθεστώτος της 4^ης Αυγούστου και την εμπλοκή της Ελλάδας στον Πόλεμο.

1923:  Ο συνοικισμός των Ευαγγελικών. Με απόφαση τις 27ης Σεπτεμβρίου 1923 που υπογράφεται από τον Επιμελητή Εποικισμού και τον Πρόεδρο της Κοινότητας Κατερίνης, παραχωρείται στην Προσφυγική Ομάδα Ευαγγελικών (περίπου 100 οικογένειες) έκταση 6.000 περίπου στρεμμάτων στα βορειοδυτικά της πόλης και στη θέση «Τσερκέζ Μαχαλά» για την ίδρυση συνοικισμού. Ο «χώρος, όπου ιδρύθηκε ο Συνοικισμός», μας πληροφορεί ο Πάρις Παπαγεωργίου, «ήταν εγκαταλελειμμένη θαμνώδης γη. Μέρος από το τμήμα του Συνοικισμού που συνόρευε με την πόλη καταλάμβαναν τότε τα μωαμεθανικά νεκροταφεία». Ο συνοικισμός ρυμοτομείται με ευθύνη των κληρούχων κατοίκων του και τη βοήθεια του αρχιτέκτονα Ηλία Μεϊμάρη «μέλους της Ευαγγελικής Κοινότητας», απολαμβάνοντας μέχρι σήμερα μια σύγχρονη και λειτουργική πολεοδομική μορφή. Στο σχέδιο του συνοικισμού προβλέπεται από την αρχή η «παραχώρηση στην Εκκλησία δύο μεγάλων οικοπεδικών τετραγώνων για την ανέγερση ευκτήριου οίκου» και άλλων κοινοτικών κτηρίων (Κάλφας –Παπαγεωργίου 2001, 46-51).

1923:  Ίδρυση του Συλλόγου Μικρασιατών Πιερίας. Τον Νοέμβριο του 1923 ιδρύεται ο πρώτος προσφυγικός σύλλογος της πόλης με την επωνυμία Σύλλογος Μικρασιατών Πιερίας «Αλληλοβοήθεια» με πρωτεργάτη και πρώτο πρόεδρο τον Ιωάννη Γεωργ. Μπεάζογλου ή Μπεγιάζογλου. Τα περισσότερα μέλη του συλλόγου κατάγονται από την περιοχή Κούλα Φιλαδελφείας Αϊδινίου και άλλοι από την περιοχή της Προύσσας και των Δαρδανελλίων. Τους Μικρασιάτες πρόσφυγες, σύμφωνα με τον Γιάννη Καζταρίδη, «η ΕΑΠ τους αποκατέστησε σε παλιά μουσουλμανικά σπίτια στην περιοχή γύρω από την πλατεία Συντριβανίου (γνωστή σήμερα ως Κουλαλήδικα), στην περιοχή επίσης νότια και ανατολικά του Δημοτικού Κήπου και στα Αστικά (Καζταρίδης 2014, 102-105).  Σύμφωνα με την Αιμιλία Σαλβάνου «οι σύλλογοι λειτούργησαν ως διαμεσολαβητές ανάμεσα στους πρόσφυγες και στο ελληνικό κράτος». «[…] ο στόχος τους ήταν βαθύτατα πολιτικός/εθνικός: επιδίωκαν την ενσωμάτωση της κοινότητας που αντιπροσώπευαν στο εθνικό κράτος». Πρώτα απ’ όλα όμως συστάθηκαν για να καλύψουν πρακτικές πρώτες ανάγκες όπως η «κοινωνική αποκατάσταση των προσφύγων, θέμα άμεσης προτεραιότητας». Η άλλη ανάγκη «αφορούσε τη συμβολική ενσωμάτωση των προσφύγων» (Σαλβάνου 2018, 114-122).

1924: Το πρώτο Γυμνάσιο της πόλης. Το κτίριο που σήμερα ονομάζουμε «Παλιό Γυμνάσιο» πριν την απελευθέρωση στεγάζει διοικητήριο της οθωμανικής Κατερίνης. Η πόλη αποτελεί καζά (υποδιοίκηση) και υπάγεται στο σαντζάκι (νομό-διοίκηση) Θεσσαλονίκης. Δεν αναφέρεται το έτος κατασκευής του, παρά ότι πρωτολειτούργησε ως «Γυμνάσιο» το σχολικό έτος 1924-25 και αφού πρώτα επισκευάζεται από κάποια προγενέστερη πυρκαγιά που το κατέστησε ανενεργό. (Καζταρίδης 2006, 77-79)  Από ένα απόσπασμα πρακτικού της σχολικής επιτροπής της 30^ης Ιουνίου 1924, το οποίο υπογράφει ως γραμματέας ο Γυμνασιάρχης Κων. Μικρού, μαθαίνουμε για την πρόταση αξιοποίησης του συγκεκριμένου κτιρίου για τις στεγαστικές ανάγκες του σχολείου: «Να γίνει η κατάλληλος ενέργεια και παρά τη κοινότητι και παρά τω σεβ. Υπουργείω περί εξευρέσεως καταλλήλου οικήματος του νυν ανεπαρκούς όντος και εοιμορρόπου. Ιδία δε απεφασίσθη όπως αι ενέργειαι στραφώσιν, ίνα παραχωρηθή εις την σχολικήν επιτροπήν το οθωμανικόν οίκημα της Μουφτείας εξοικονομουμένων καταλλήλως των τε γραφείων της Μουφτείας και των εν αυτώ ολίγων στεγαζομένων προσφύγων (Βαρμάζης 2004, 37»

1925: Το τέλος του λήσταρχου Γιαγκούλα. «Στις 21 Σεπτεμβρίου 1925, ημέρα Δευτέρα, οι Κατερινιώτες που προσέγγιζαν την κεντρική πλατεία, είδαν ένα φρικτό θέαμα. Στη δυτική πλευρά της πλατείας, στα σιδερένια κάγκελα του συντριβανίου (το συντριβάνι αυτό λίγο αργότερα καταστράφηκε και κατεδαφίστηκε τελείως) ήταν καρφωμένα τρία κομμένα κεφάλια. Οι πολίτες ρωτώντας αναγνώριζαν το κεφάλι του Γιαγκούλα και των συντρόφων του Μπαμπάνη και Τσιαμήτρα» (Καζταρίδης 2006, 244). Η δράση και το τέλος του Γιαγκούλα συνδέονται με την τελευταία περίοδο της «ληστοκρατίας» στην Ελλάδα και ο ίδιος αποτελεί μια θρυλική όσο και αμφιλεγόμενη μορφή στην περιοχή του Ολύμπου και των Πιερίων. Έχουν γραφτεί βιβλία για τη ζωή και τη δράση του και πολύ νωρίς μόλις το 1928 έγινε ταινία. Η σύντομη ζωή του παρανόμου ξεκινά το 1920 και διαρκεί μόλις 5 χρόνια. Ο «βασιλεύς των ορέων» ήταν επικηρυγμένος για 600.000 δραχμές και τον ακολουθούσαν διάφορες ιστορίες θάρρους, θράσους και σκληρότητας. (Πληροφορίες από: https://tvxs.gr/istoria/san-simera-istoria/i-istoria-toy-thrylikoy-listarxoy-giagkoyla/)

Άρθρο με υλικό από σχετικό άρθρο  στο «Ελεύθερον Βήμα» της 22.9.1925 (Ιστορικό Αρχείο «Το Βήμα» / «Τα Νέα»:  https://www.tanea.gr/2023/09/20/people/listarxos-giagkoulas-pos-edrase-kai-pos-irthe-to-telos-tou/

1925:  Ανέγερση ναού Ευαγγελικής Εκκλησίας Κατερίνης. «Στο οικοπεδικό τετράγωνο υπ’ αριθμόν 39 του Σχεδίου Πόλεως Κατερίνης, στο κέντρο του Συνοικισμού, ανεγέρθηκαν το 1925 ο ευκτήριος οίκος της Ευαγγελικής Εκκλησίας Κατερίνης […] και ακόμη το κτίριο των κατηχητριών και το Αναγνωστήριο του Χριστιανικού Συλλόγου των Νέων. Για τον σκοπό αυτό έγιναν επανειλημμένοι έρανοι ανάμεσα στους κατοίκους του Συνοικισμού, ακολούθησαν δωρεές από τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Ευαγγελικών Εκκλησιών, την Αμερικανική Ιεραποστολή που έδρευε τότε στη Θεσσαλονίκη, φίλους από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Την Προσφυγική Ομάδα συνέδραμε και ο Εποικισμός, ενώ παράλληλα συνήψαν και δάνειο.Τα επίσημα εγκαίνια λειτουργίας του εκκλησιαστικού κτιρίου έγιναν την 9^η Μαΐου 1926, ημέρα Κυριακή, οπότε και παρευρέθηκαν εκπρόσωποι των Τοπικών Αρχών, αντιπρόσωποι της Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας και της Γενικής Διευθύνσεως Εποικισμού Μακεδονίας. Μετά από εναρκτήρια προσευχή και ένα χορωδιακό ύμνο αναγνώσθηκε περικοπή από το Β΄βιβλίο των Χρονικών της Παλαιάς Διαθήκης, όπου αναφέρεται η προσευχή του Σολομώντος για την καθιέρωση του ναού του Θεού στην Ιερουσαλήμ. Στη συνέχεια αναγνώσθηκε το Σύμβολο της Πίστεως, ακολούθησε προσλαλιά για τον σκοπό της σύναξης και αναπέμφθηκε προσευχή για την καθιερωση της οικοδομής στη λατρεία του Θεού και την υπηρεσία του Ευαγγελίου. Κατόπιν ακολούθησε κήρυγμα από τον αιδ. Αριστείδη Μιχιτσόπουλο, ποιμένα της Ευαγγελικής Εκκλησίας Θεσσαλονίκης […] Μετά από ύμνο της χορωδίας και προσευχή έληξαν τα εγκαίνια» (Κάλφας – Παπαγεωργίου 2001, 57-58).

1926: Ανέγερση ναού Αγίας Παρασκευής. «Μέχρι τις αρχές του 20^ου αιώνα οι χριστιανοί κάτοικοι της Κατερίνης διατηρούσαν και λειτουργούσαν βασικά έναν κύριο ναό, της Θείας Αναλήψεως, στο κέντρο της πόλεως, και έναν κοιμητηριακό, της Αγίας Αικατερίνης, στο ανατολικό άκρο της πόλης. […] Κατά τα μέσα της δεύτερης δεκαετίας του 20^ου αιώνα με την επέκταση της πόλης οικοδομήθηκε ο ναός της Αγίας Παρασκευής, ενώ μετά το 1930, με τον ερχομό των προσφύγων, οικοδομήθηκε ο ιερός ναός της Αγίας Τριάδος, στην περιοχή του δημοτικού κήπου. Κατά την ίδια περίοδο από παλαιοημερολογίτες πρόσφυγες Ποντίους ιδρύθηκε στην περιοχή του Βατάν ο ιερός ναός του Αγίου Γεωργίου» (Καζταρίδης 2011, 239-240). Στην αρχική του μορφή, γράφει ο Παρασκευάς Καλπακτσόγλου,  ο ναός της Αγίας Παρασκευής ήταν «μια απλή τρίκλιτη κεραμοσκεπής Βασιλική. Ανακαινίστηκε (ξανακτίστηκε) προς τα μέσα της δεκαετίας του ’70 σε ρυθμό πεντάκλιτης Βασιλικής και από τότε έγιναν σ’ αυτόν πολλές βελτιώσεις, ενώ προστέθηκαν κτίσματα προσκολημμένα επάνω του ως αίθουσες εκδηλώσεων. Χαρακτηριστικό του ναού ήταν η αυλή του με τον καταπράσινο κήπο του και τη δεξαμενή» (Καλπακτσόγλου 2017, 59).

1927: Η Κατερίνη ηλεκτροδοτείται. Το Κοινοτικό Συμβούλιο της πόλης σε μια «ιστορική», όπως την χαρακτηρίζει ο Γιάννης Καζταρίδης, συνεδρίαση στις 16 Σεπτεμβρίου 1924, αποφασίζει την διενέργεια διαγωνισμού για την ανάληψη «εργολαβίας ηλεκτροφωτισμού της πόλεως». Στα τέλη του 1926 τον διαγωνισμό κερδίζει ο εργολάβος Ανδρέας Κουλουφάκος από τη Θεσσαλονίκη (Καζταρίδης 2006, 149-153). Αυτός ιδρύει την «Ηλεκτρική Εταιρεία Κατερίνης Α.Ε» η οποία κατασκευάζει τον πρώτο ηλεκτρικό σταθμό παραγωγής ρεύματος για τη «διανομή και παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στην περιοχή της Κατερίνης». Ο σταθμός εγκαθίσταται στο κτίριο του πρώην Οθωμανικού Τεμένους που βρισκόταν στη διασταύρωση των οδών Βασιλέως Παύλου (σήμερα Βάρναλη) και Μεγάλου Αλεξάνδρου  (Χερχαντέρη 2014, 528). «Το τζαμί με τον μιναρέ βρισκόταν στο κέντρο της αγοράς, απέναντι  από το 4^ο Δημοτικό Σχολείο. Ύστερα από την αναχώρηση των Τούρκων με την ανταλλαγή, οι αρχές γκρέμισαν τον μιναρέ και στο τζαμί εγκαταστάθηκε το 1928 το εργοστάσιο ηλεκτρισμού με τις γεννήτριες, που διατηρήθηκε ώσπου ανέλαβε την ηλεκτροδότηση η Δ.Ε.Η το 1959-60  (Κανταρτζής 1978, τ. Ε΄, 804)» .

1927: «Διονύσια» – Ο πρώτος κινηματογράφος της πόλης. «Το 1927 ο Σολομών Παπαδόπουλος (πρόσφυγας από τη Φάτσα του Πόντου) κατασκευάζει μια αποθήκη σιτηρών στο οικόπεδο της γυναίκας του (στη συνοικία Μουχαρέμ Πασά). Το οικόπεδο είχε αγορασθεί από την Εθνική Τράπεζα που λειτουργούσε ως ανάδοχος για την εκποίηση της ανταλλάξιμης μουσουλμανικής περιουσίας. Τρία χρόνια αργότερα το 1930 αποφασίζει να μετατρέψει την  αποθήκη σε κινηματογράφο. Στην αρχή τον ονομάζει «Πάνθεον» και λίγο αργότερα τον βαφτίζει «Διονύσια». Η χωρητικότητά του φτάνει τις  450-500 θέσεις. «Είχε όμως και πολύ δυνατό εξώστη που χωρούσε 1000 ορθίους», εξηγεί ο εγγονός του Τάκης Παπαδόπουλος.   Μέχρι το 1936 λειτουργεί ως βωβός κινηματογράφος «κόβοντας τρελά εισιτήρια». Εκείνη την χρονιά ο Σολομών κατεβαίνει στην Αθήνα και αγοράζει ένα μηχάνημα που λεγόταν  movietone (μούβιτον), με το οποίο μπορεί πια να παίζει και ταινίες του ομιλούντα κινηματογράφου. Τις διαφημιστικές μακέτες των ταινιών φιλοτεχνεί ο ανιψιός του  Σάββας Τσιλιγγιρίδης (Σάτσι). Παίζονται όλες οι μεγάλες επιτυχίες της εποχής όπως το «Όσα παίρνει ο άνεμος» του 1939. Παράλληλα η αίθουσα φιλοξενεί διαρκώς θεατρικές παραστάσεις. «Εδώ έπαιξε ο Αιμίλιος Βεάκης, ο Αττίκ και μέχρι το 1954 πέρασαν όλοι από εδώ. Ερχόντουσαν τα μπουλούκια. Ο παππούς όμως δεν τους έπαιρνε λεφτά». […] Στην διάρκεια της Κατοχής οι Γερμανοί επίταξαν τον κινηματογράφο για να προβάλλουν δικά τους προπαγανδιστικά φιλμ. Το χώρο του κινηματογράφου όμως χρησιμοποιούσαν και οι πολιτικοί για τις ομιλίες τους. (Απόσπασμα από το άρθρο «Μια συνάντηση με τα Διονύσια» του Γιάννη Ποικιλίδη που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Αντίλογος της Πιερίας» το Μάρτιο 2014)

1928: «Ολύμπια Νέα» – Η πρώτη τοπική εφημερίδα.  Το 1928 εκδίδεται για πρώτη φορά στην Κατερίνη τοπική εφημερίδα. Το όνομά της είναι «Ολύμπια Νέα» και είναι εβδομαδιαία, τετρασέλιδη και βραχύβια καθώς κυκλοφορεί για ένα μόλις χρόνο. Εκδότες της είναι οι μικρασιάτες πρόσφυγες Κυριάκος Ζορμπάς και Ξενοφών Γιοσμάς (Χαϊλατζίδου 2001, 127).  Να πώς περιγράφει ο Σάββας Κανταρτζής το νέο αυτό εκδοτικό γεγονός: «Ξαφνικά, όμως, στις αρχές του 1928, δύο πρόσφυγες νέοι , από την Μικρά Ασία, ο Κυριάκος Ζορμπάς και ο Ξενοφών Γιοσμάς, έχοντας κι’ αυτοί το μικρόβιο της δημοσιογραφίας στις φλέβες τους, αποφάσισαν, για μεγάλη έκπληξη αλλά και χαρά μου, να βγάλουν στην Κατερίνη μια μικρή τετρασέλιδη βδομαδιάτικη εφημερίδα τα «ΟΛΥΜΠΑ ΝΕΑ». Την παρακολουθούσα την εφημερίδα με πολύ ενδιαφέρον, μου άρεζε ο φιλαγροτισμός και η μαχητικότητα της αρθρογραφίας της και ένοιωθα κάποια ιδεολογική συγγένεια μαζί της. Ιδιαίτερη εντύπωση μου είχε κάνει, από τα πρώτα ακόμα φύλλα της, ένα ολοσέλιδο κύριο άρθρο, από την κάλαμο του Γιοσμά, υπό τον τίλο ΞΥΠΝΑ ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΛΑΕ! (Κανταρτζής 1978, 908)».

1928: Ο Γεωργικός Συνεταιρισμός «Αγροτικόν Ταμείον». Από τον Σάββα Κανταρτζή γνωρίζουμε ότι το 1925 υπήρχε ήδη Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών. «Πρόεδρος της Ένωσης Γεωργικών συνεταιρισμών, με δύναμη πολύ λίγων συνεταιρισμών, ήταν ο δάσκαλος Γεώργιος Νικοδέλης, που ήταν και από τους ιδρυτές της, και διευθυντής ο Βασίλειος Βουβουνίκος» (Κανταρτζής 1978, τ.Ε΄, 813-814». Περισσότερα όμως γνωρίζουμε από τον ίδιο για την ίδρυση του συνεταιρισμού του συνοικισμού των Ευαγγελικών. «Άνοιξη 1928. Κάποια μαγιάτικη μέρα μ΄ επισκέφθηκε, με μερικούς γεωργούς του συνοικισμού μας, ο Γιάννης Αναστασιάδης και με παρακάλεσε, σαν ειδικό, ν΄ αναλάβω την ίδρυση Γεωργικού Πιστωτικού Συνεταιρισμού. […] Δέχτηκα με χαρά την κίνηση αυτή […] και αμέσως προχώρησα στις προετοιμασίες για την ίδρυση της οργάνωσης. Τοιχοκόλλησα την πρόσκληση για την πρώτη, την ιδρυτική Γενική Συνέλευση … και προμηθεύτηκα τα απαραίτητα για την λειτουργία του Συνεταιρισμού βιβλία. Στη Συνέλευση ήλθαν σχεδόν όλοι οι αρχηγοί των γεωργικών οικογενειών του συνοικισμού – περισσότεροι από 200. […] Στη θέση του Προέδρου εκλέχτηκα εγώ με μυστική ψηφοφορία, στην θέση του συμπράττοντος συμβούλου ο Δημήτριος Ξανθόπουλος, της γνωστής πατριαρχικής από την Φάτσα οικογένειας. Η Εποπτεία Συνεταιρισμών έδωκε στον συνεταιρισμό μας το όνομα «Αγροτικόν Ταμείον». Πρώτο έργο του Συνεταιρισμού ήταν η σύναψη καλλιεργητικού δανείου για τα καπνά, που άρχισαν τότε να φυτεύονται, από το υποκατάστημα της Εθνικής Τραπέζης, που είχε το προνόμιο να ασκεί την αγροτική πίστη. […] Δεύτερο έργο του συνεταιρισμού ήταν να ασφαλίσει από την πυρκαϊά τα σιτηρά των γεωργών του συνοικισμού, που ήταν όλοι μέλη του συνεταιρισμού. (Κανταρτζής 1978, τ.Ε΄, 876-884».

1928: Ο Δημοτικός Κήπος. «Λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωση, οι τότε αρχές της πόλης αποφάσισαν να κηρύξουν τον χώρο αυτόν (μια έκταση 80 στρεμμάτων του πρώην Οθωμανικού Στρατοπέδου γνωστού ως Κισλάς) κοινοτική – δημοτική έκταση και να τον διαμορφώσει σε χώρο πλατείας (τότε ο χώρος αυτός μετονομάστηκε σε Πλατεία Ολυμπιάδος) και χώρο πρασίνου και περιπάτου για τους κατοίκους της πόλης. Επειδή είχε αναγορευτεί ως δημόσιος χώρος και είχε περιέλθει στη δικαιοδοσία και ιδιοκτησία της Αεροπορικής Αμύνης, έπρεπε πρώτα να απαλλοτριωθεί». Τελικά στις 29.6.1928 η Κοινότητα Κατερίνης παίρνει την απόφαση να το «χρησιμοποιήση ως πάρκον και Γυμναστήριον» και να προχωρήσει  στην αγορά του χώρου από την Αεροπορική Άμυνα αντί 252.000 δρχ. Τελικά από τα αρχικά 80 στρέμματα δόθηκαν 10 σρέμματα στον Αγροτικό Προσφυγικό Συνεταιρισμό του Συλλόγου Μικρασιατών Κατερίνη για την στεγαστική αποκατάσταση των μελών του. Σταδιακά ο δημοτικός κήπος διαμορφώνεται σε ένα από τα ομορφότερα πάρκα της χώρας και καμάρι των κατοίκων (Καζταρίδης 2006, 261-268).

1929: Το Δημοτικό Καφενείο. Το Δημοτικό Καφενείο κατασκευάζεται στα μέσα της δεκαετίας του ’30 αλλά ήδη από το 1929 «ο δήμος είχε στα χέρια του την αρχιτεκτονική μελέτη του κτηρίου». Στο χώρο βέβαια φιλοξενούνταν τουλάχιστον από το 1925 εγκαταστάσεις υπαίθριων καφενείων ή ζυθεστιατορίων με ενοικίαση του χώρου και την υποχρέωση της δενδροφύτευσης και του καλλωπισμού του. Το πολύ όμορφο κτήριο (με όψη δασικού περιπτέρου) που δέσποζε στο χώρο έμεινε γνωστό ως «Μουλέν Ρούζ» από το όνομα που του προσέδωσε κάποιος από τους ενοικιαστές στη μεταπολεμική περίοδο και λειτούργησε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’60 όταν κατεδαφίστηκε για να αντικατασταθεί από το σημερινό κτίριο που για χρόνια έφερνε το όνομα Πνευματικό Κέντρο «ΕΚΑΒΗ». Σήμερα θεωρείται μεγάλο λάθος η κατεδάφιση του χαρακτηριστικού μιας ολόκληρης εποχής κτηρίου  (Καζταρίδης 2006, 268-271).

 

1930: Η εφημερίδα «Ηχώ των Πιερίων». «Στις 16 Φεβρουαρίου 1930, ημέρα Κυριακή, κυκλοφόρησε το πρωτο φύλλο της εφημερίδας με ενδεικτικό για τον χαρακτήρα της, υπότιτλο: «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ». Η εφημερίδα ήταν, από την ημέρα της έκδοσής της και παράμεινε για πάντα τετρασέλιδη, σε σχήμα κανονικής επαρχιακής εφημερίδας, 50Χ70, όπως η «ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ», όμως με πέντε πλατήτερες στήλες, αντί της συνηθισμένες έξ – κάποτε και εφτά, πολύ στενές […] Η εντύπωση από την εμφάνιση και το περιεχόμενο της εφημερίδας ήταν εξαιρατική, γι’ αυτό και έγιναν ανάρπαστα τα φύλλα που κυκλοφόρησαν και έφτασαν 2.000 μαζί με όσα στάλθηκαν σε συνδρομητές στα χωριά της επαρχίας, στο εσωτερικό της χώρας και σε μερικούς συμπατριώτες στην Αμερική. Η κυκλοφορία διατηρήθηκε κι αργότερα στο ύψος αυτό. Το φύλλο κυκλοφορούσε, τακτικά κάθε Κυριακή πρωί, μέσω του πρακτορείου εφημερίδων Μαυροειδή και με τους εδημεριδοπώλες […] Ιδεολογικά η εφημερίδα είχε αριστερό προσανατολισμό και πολιτικά ήταν τοποθετήμένη στην αντιπολίτευση, με κυβέρνηση Βενιζέλου – όχι όμως και στον στείρο αντιβενιζελισμό της δεξιάς. Υποστήριζε το Αγροτικό Κόμμα, που την εποχή εκείνη, με την παγκόσμια και, ιδιαίτερα, την ελληνική οικονομική κρίση από το κράχ της Αμερικής το 1929, βρισκόταν σε άνοδο και τα συνθήματά του, αντικαπιταλιστικά και πε΄ριπου επαναστατικά, εύρισκαν ζωηρή απήχηση ανάμεσα στις αγροτικές μάζες (Κανταρτζής 1978, 936-938)». Σύμφωνα με την Βέτα Χαϊλατζίδου η «Ηχώ», με ιδιοκτήτη τον Αιμίλιο Ξανθόπουλο (δήμαρχο της πόλης την περίοδο 1934-1936) και διευθυντή τον Σάββα Κανταρτζή, κυκλοφόρησε μέχρι το 1939  (Χαϊλατζίδου 2001, 129-130).

1930: Ο εμπρησμός του κτηρίου της Ευαγγελικής Εκκλησίας Κατερίνης. «Την Κυριακή 23 Μαρτίου 1930, μετά τα μεσάνυχτα, το εκκλησιαστικό κτίριο αποτεφρώθηκε από πυρκαγιά, για την οποία ευθύνονται φανατικοί εμπρηστές, οι οποίοι όμως ποτέ δεν ανακαλύφθηκαν. Η ανοικοδόμησή του άρχισε στις αρχές του 1931 κατόπιν της απόφασης υπ’ αριθμόν 19406/20.4.1931 του Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων. Ως την κατάλληλη διαρρύθμισή του, οι συνάξεις της εκκλησίας τελούνταν στο Αναγνωστήριο του Συλλόγου των Νέων. Ο νέος ευκτήριος οίκος διαμορφώθηκε ως τρίκλιτη βασιλική με υπερώα, στοιχεία που δεν διέθετε το παλιό κτίριο» (Κάλφας – Παπαγεωργίου 2001, 69).

 

 

 

1931: Η θεμελίωση του νοσοκομείου. «Το μεσημέρι, ύστερα από την διακοπή των εργασιών του συνεδρίου (Β΄ Επαρχιακό Συνέδριο Ένωσης Γεωργικών Συνεταιρισμών Πιερίας 10-11.10.1931), οι επίσημοι, όλοι οι αντιπρόσωποι και πολύς κόσμος, παρακολούθησαν την τελετή για την θεμελίωση του Κρατικού Νοσοκομείου, σε χώρο του απαλλοτριωμένου Αλβανικού τεκέ, δίπλα στη δυτική πλευρά του Δημοτικού Πάρκου. Το είχε υποσχεθεί ο υπουργός  Λεωνίδας Ιασωνίδης από την Κατερίνη και συγχρονίστηκε η θεμελίωσή του με το επαρχιακό συνέδριο. Είχαν ανοίξει τα ορύγματα για τα θεμέλια και στο κέντρο τους στήθηκε μια εξέδρα, στολισμένη με λουλούδια. […] Με τη δυσκίνητη όμως κρατική μηχανή, τις βουλευτικές εκλογές που ακολούθησαν το 1932 και τις έχασε ο Βενιζέλος, με την αλλαγή της κυβέρνησης, τα στρατιωτικά κινήματα, τις πολιτικές ανωμαλίες, την δικτατορία, τον πόλεμο, την κατοχή, και τους μεταπελευθερωτικούς πολέμους, το Κρατικό Νοσοκομείο μόλις το 1957 άρχισε να χτίζεται […]» (Κανταρτζής 1979, τ.ΣΤ,’  993-994).  Μέχρι την ανέγερση και λειτουργία του νέου νοσοκομείου (1957-1960), οι νοσοκομειακές υπηρεσίες της πόλης προσφέρονται σε κτίριο επί των οδών Σβορώνου και Κίου  (Καζταρίδης 2006, 187).

1931: Η Δημοτική Αγορά. Η ανέγερση του κτιρίου της Δημοτικής Αγοράς (στην έκταση που σήμερα καταλαμβάνει το Δημαρχιακό Μέγαρο) ξεκίνησε το 1931 με σκοπό να απελευθερωθεί η κεντρική πλατεία Ελευθερίας που μέχρι τότε χρησιμοποιούνταν ως χώρος εβδομαδιάιας υπαίθριας αγοράς. Η απόφαση για την κατασκευή της είχε παρθεί ήδη από το 1924 αλλά για να υλοποιηθεί το σπουδαίο αυτό σχέδιο έπρεπε να απαλλοτριωθούν ή να εξαγοραστούν οι διάφορες ιδιοκτησίες που κατείχαν το χώρο. Τελικά τόσο η κοινοτική και αργότερα δημοτική αγορά, όσο και η λαϊκή (στη θέση όπου σήμερα η πλατεία Δημαρχείου πάνω από τα υπόγεια πάρκιγκ)  ξεκίνησαν τη λετιουργία τους μετά το 1933.     (Καζταρίδης 2006, 153-165) «Η αγορά ήταν κλειστή–στεγασμένη, με είσοδο προς την οδό 16^ης Οκτωβρίου. Στέγαζε καταστήματα όπως κρεοπωλεία, ιχθυοπωλεία και οπωροπωλεία. Η αγορά θα παραμείνει μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 1970 οπότε αρχίζει η ανέγερση του σημερινού Δημαρχείου. Αν και η αγορά γκρεμίστηκε, η περιοχή δεν έχει χάσει αυτό τον χαρακτήρα. Εξακολουθεί να αποκαλείται «αγορά» και συγκεντρώνει πλήθος μικρομάγαζων που παραπέμπουν σε εκείνη την εποχή (Απόσπασμα άρθρου του Αντώνη Κάλφα στην εφ. Ολύμπιο Βήμα 12.3.2024)».

 1932: Η εφημερίδα «Φωνή του Ολύμπου». Για την εφημερίδα αυτή δεν διαθέτουμε άλλα στοιχεία εκτός από αυτά που μας παρέχουν τα 2 φύλλα που βρίσκονται στο αρχείο των «Φίλων Μουσείου Πόλης Κατερίνης» από την ευγενική παραχώρηση της κυρίας Ελένης Μοσχαντώνη – Βούβαρη. Από αυτά προκύπτει ότι κατά το πρώτο έτος κυκλοφορίας του ιδοκτήτης και διαχειριστής της εφημερίδας είναι ο Αθαν. Δ. Κοντοτάσιος, διευθυντής ο Βασ. Ν. Βουβουνίκος και τα γραφεία της βρίσκονται στην οδό Ηφαίστου 22 στην Κατερίνη. Από τον υπότιτλο «ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ ΕΦΗΜΕΡΙΣ – ΟΡΓΑΝΟΝ ΤΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΟΥ ΛΑΟΥ» δεν διαπιστώνεται η πολιτική ταυτότητα της εφημερίδας αλλά από το περιεχόμενο της ύλης που δημοσιεύεται στην πρώτη σελίδα του φύλλου της 17^ης Ιουλίου 1932, συμπεραίνεται εμφανέστατα η  υποστήριξή του προς το Κόμμα των Φιλελευθέρων και τον πολιτευτή του στην επαρχία Πιερίας Δημήτριο Δημάδη.

 

Ι932: Η Ένωση Ποντίων Πιερίας. «Οι σύλλογοι που ιδρύονται την περίοδο αυτή, γράφει ο ιστορικός του ΑΠΘ Στράτος Δορδανάς,  (Ένωσις Ποντίων Επαρχίας Κατερίνης, όπως προέκυψε μέσα από τον παλαιότερο Σύλλογο Ποντίων Κατερίνης και Περιχώρων), προβάλλουν για μια ακόμη φορά την ανάγκη να υπάρξουν «πρόνοιες και βοήθεια για την αστική και αγροτική εγκατάσταση των Ποντίων, την ηθική διαπαιδαγώγησή τους, την αποζημίωση για τις εγκαταλειφθείσες περιουσίες, την αρωγή προς τους ανέργους και γενικά τη διαρκή φροντίδα για την επίλυση όλων των ζητημάτων που απασχολούσαν τους Πόντιους. Η μεσολάβηση για την προώθηση των αιτημάτων, η σύμπραξη με άλλα αδελφά προσφυγικά σωματεία, καθώς και η ίδρυση επαρχιακών προσφυγικών σωματείων περιλαμβάνονταν μέσα στις προθέσεις των τριάντα τεσσάρων ιδρυτικών μελών, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους ήταν αγρότες, υπάλληλοι, έμποροι και μικροεπαγγελματίες» (Καταστατικόν Συλλόγου Ποντίων Κατερίνης και Περιχώρων, Κατερίνη, 12 Ιανουαρίου 1932 και Καταστατικόν Συλλόγου «΄Ενωσις Ποντίων Επαρχίας Κατερίνης», Κατερίνη, 28 Φεβρουαρίου 1932, η ημερομηνία με βάση το πρακτικό ίδρυσης). (Απόσπασμα άρθρου του Αντώνη Κάλφα στην εφ. Ολύμπιο Βήμα 12.3.2024)».

1932: Ο Βενιζέλος στην Κατερίνη. Ενόψει των εθνικών εκλογών  που είχαν οριστεί για τις 25 Σεπτεμβρίου 1932 ο Βενιζέλος επισκέπτεται την Κατερίνη στις 31 Αυγούστου. Τεκμήριο αυτής της επίσκεψης του Έλληνα πρωθυπουργού αποτελεί η φωτογραφία από το γεύμα που παρατέθηκε προς τιμήν του από τη Λέσχη Φιλελευθέρων στην αίθουσα τελετών του Α΄ Δημοτικού Σχολείου (Αστική Σχολή Αικατερίνης). Σε αυτές τις εκλογές υπόψηφιοι με το κόμμα των Φιλελευθέρων ήταν ο γιατρός και βουλευτής Δημήρτιος Δημάδης και ο δικολάβος Θεοδόσης Θεοδοσόπουλος. Στη φωτογραφία εμφανίζονται από αριστερά σε πρώτο πλάνο: Χαράλαμπος Σιδηρόπουλος, ιατρός, Πρόεδρος Λέσχης Φιλελευθέρων, Στυλιανός Γονατάς, Υπουργός Βορείου Ελλάδος,  Ελευθέριος Βενιζέλος, Νικόλαος Δίκας, Δήμαρχος Κατερίνης, Δημήτριος Δίγκας, Υπουργός Δικαιοσύνης. Πίσω όρθιοι: Δημήρτιος Κωτίκας, Νικόλαος Πόδας, Φιλόθεος Λεμονόπουλος, Θωμάς Μόσχης, Αλέκος Κοσμίδης, Ιωάννης Παπαδόπουλος, Σωτήριος Γκουλιάμας, Ευάγγελος Ζορμπάς, Ιωάννης Σιδηρόπουλος, Θεοδόσιος Θεοδοσόπουλος, Χρήστος Κηνατίδης, Βαλάσης Βαλασιάδης κ.ά. (Κανταρτζής 1979, τ.ΣΤ΄,1018 – 1022)».

1933: Ο Καπνικός Σταθμός Κατερίνης. «Ο καπνικός σταθμός Κατερίνης είναι παράρτημα του Καπνολογικού Ινστιτούτου της Ελλάδος. Λειτουργεί από το 1933 με πρόγραμμα  1) Την επανάληψιν των εν τω Ινστιτούτω εκτελουμένων καλλιεργητικών πειραμάτων υπό τας ειδικάς συνθήκας του Νομού Πιερίας ή την εκτέλεσιν νέων καλλιεργητικών πειραμάτων συμφώνως προς τας επιβαλλομένας τοπικάς συνθήκας του Νομού 2) Την μελέτην των τοπικών συνθηκών του νομού Πιερίας και την υποβοήθησιν του Καπνολογικού Ινστιτούτου εις πάσης φύσεως εδαφολογικάς, φυτοπαθολογικάς και γενετικάς εργασίας του. 3) Την εφαρμογήν των πορισμάτων του Ινστιτούτου Καπνού της Ελλάδος εις τον Νομό Πιερίας και την εκλαΐκευσιν των καταλλήλων μεθόδων καλλιέργειας, αποξηράνσεως, επεξεργασίας, καταπολεμήσεως ασθενειών Καπνού κλπ. δια της προτύπου, και υποδειγματικής καλλιεργείας του Σταθμού, δι’ ιδιαιτέρων αποδεικτικών αγεών, δια συμβούλων, διαλέξεων επιδείξεων και οδηγιών προς τους καπνοπαραγωγούς. 4) Την εν γένει παρακολούθησιν της πορείας της καπνοκαλλιεργείας του Νομού Πιερίας. 5) Την ειδίκευσιν Γεωπόνων, εργατών και καπνεργατών προς όφελος της καπνοκαλλιεργείας και του καπνεμπορίου. Χρησιμεύει δηλαδή ο Καπνικός Σταθμός εκτός των άλλων και ως πρακτική Καπνική Σχολή εις την Κεντρικήν Μακεδονίαν. 6) Την παραγωγήν βελτιωμένου καθαρού καπνόσπορου ή εξ ιδιαιτέρων αγρών σποροπαραγωγής αυτού ή εκ των ιδιωτικών καπνοφυτειών και διάθεσιν αυτού δωρεάν εις τους καπνοκαλλιεργητάς της Ελλάδος. 7) Τέλος, σπουδαίο μέρος, το σπουδαιότερον ίσως του προγράμματος του Καπνικού Σταθμού είναι η βελτίωσις της νυν ευδοκίμως καλλιεργουμένης ποικιλίας Σαμψούντος. […] Αυτά είναι εν συντόμω τα ζητήματα τα οποία μελετά ο Καπνικός Σταθμός Κατερίνης υπό την επιστημονικήν καθοδήγησιν του Καπνολογικού Ινστιτούτου της Ελλάδος το οποίον εδρεύει εις Δράμαν».  (Το κείμενο προέρχεται από το τομίδιο «XVI Διεθνής Έκθεσις Θεσσαλονίκης, Ο Νόμος Πιερίας», Θεσσαλονίκη, 1951 και εμπεριέχεται σε  άρθρο του Αντώνη Κάλφα  με τίτλο: «Καπνικός Σταθμός Κατερίνης/Εθελοντική Ομάδα Δράσης: το σέμνωμα του νομού»)

1935: Η εφημερίδα «Μακεδονικός Αγών». Την 1^η Ιανουαρίου 1935 κυκλοφορεί η νέα εφημερίδα με ιδιοκτήτη τον Χαράλαμπο Λεμονόπουλο και διαχειριστή τον Πλάτωνα Λεμονόπουλο. Ο Μ.Α κυκλοφορεί και αυτός κάθε εβδομάδα ως τετρασέλιδη εφημερίδα εφαρμόζοντας το σύστημα των «δελτίων», δηλαδή των κουπονιών, ως αντάλλαξιμη αξία. Έτσι με 2 «δελτία» και 6 δραχμές μπορούσες να παρακολουθήσεις μια ομιλούσα ταινία στα «Διονύσια» ή με 5 δελτία να βγάλεις μια φωτογραφία στον «Αριστοφάνη» για 39 αντί για 75 δραχμές. Η εφημερίδα διακόπτει την έκδοσή της το 1938 και επανεκδίδεται τον Μάρτιο 1948 με σαφή αντικομμουνιστικό προσανατολισμό και φωτογραφία του Χαράλαμπο Λεμονόπουλου στην πρώτη σελίδα με την επισήμανση ότι «εδολοφονήθη υπό των ανταρτών την 4^ην Μαίου 1947» (Χαϊλατζίδου 2001, 131-133).

1936:  Η δικτατορία της 4^ης Αυγούστου. «Ύστερα από την επικράτηση της δικτατορίας και την κατάργηση του κοινοβουλευτισμού, σταμάτησε στην Ελλάδα κάθε ελεύθερη πολιτική, συνδικαλιστική και συνεταιριστική κίνηση, όπως σταμάτησε και ο τύπος να δημοσιεύει πολιτικά άρθρα και κάθε περιεχομένου κείμενα που δεν ήταν σύμφωνα με την γραμμή της κυβερνητικής πολιτικής. Οι αριστερές εφημερίδες έκλεισαν αυτόματα κι’ οι ανεξέρτητες που δοκίμασαν να συνεχίσουν την έκδοσή τους με κάποιο καμουφλάζ υποχρεώθηκαν να κλείσουν ή να προσκηνύσουν. Όλες οι ημερήσιες, εβδομαδιαίες και περιοδικές εφημερίδες Αθηνών, Θεσσαλονίκης και επαρχιών υποτάχτηκαν κι’ όλας από την πρώτη βραδυά, σιωπηρά και ασυζητητί, στον σιδερένιο έλεγχο της λογοκρισίας […]. Στις πόλεις και τα χωριά όλοι οι χρωματισμένοι και σημαδεμένοι από την Ασφάλεια, γλύτωναν την εξορία υπογράφοντας μια δήλωση μετανοίας και αποκήρυξης του κομμουνισμού, που απαραίτητα δημοσιευόταν στις εφημερίδες. Στην Κατερίνη επιτάχτηκε η αποθήκη του γεωργοκτηματία, σεβαστού σ’ όλους, Κώστα Παπακώστα – γι΄αυτό και η αποθήκη είχε γίνει θρυλική τότε – για να φιλοξενούν για μέρες δεκάδες και εκατοντάδες νέους, κόκκινης απόχρωσης ή ύποπτους, από την πόλη και τα χωριά της περιοχής. Ύστερα από τις σχετικές ανακρίσεις και τις ανάλογες εγκεφαλικές πλύσεις, οι κρατούμενοι ήταν ελεύθεροι να διαλέξουν – να υπογράψουν μια τέτοια δήλωση ή να ετοιμαστούν να ταξιδέψουν σε κάποιο νησί. Στον σιδερένιο κανόνα της λογοκρισίας και της πολιτικής ακινησίας είμουνα υποχρεωμένος να συμμορφωθώ κι εγώ γογγύζοντας και διαμαρτυρόμενος σιωπηρά και συνειδητοποιώντας καλύτερα την αξία της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η όλη δραστηριότητά μου από τις Αυγούστου 1936 περιορίστηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο Κατερίνης, κι’ αυτού ως την ημέρα που διαλύθηκε ολόκληρο, από τον Γενικό Διοικητή Μακεδονίας, κι’ αντικαταστάθηκε από 7μελή δημοτική διοίκηση αυστηρά διαλεγμένη για τη «νομιμοφροσύνη» της. Το ίδιο, σαν Πρόεδρος του Γραφείου Προστασίας Καπνού Θεσσαλονίκης, περιορίστηκα στα αυστηρά τυπικά μου καθήκοντα ως την ημέρα που διαλύθηκαν και τα Γραφεία αυτά, που πονοκεφάλιαζαν με την δημοκρατικά εκλεγμένη διοίκησή τους την κυβέρνηση. Όσο για την δημοσιογραφική μου γραφίδα, τέθηκε κι αυτή σε αναγκαστική αργία για τα πολιτικά και ιδεολογικά θέματα»  (Κανταρτζής 1981, 1181-1182).

1936: Το Σανατόριον Ιεράς Μονής Πέτρας Ολύμπου. «Με τον νόμο 3929 της 13/22 Φεβρουαρίου 1929 ιδρύεται στη θέση Πέτρα  νοσοκομείο «φυματιώντων» για την «παροχή νοσηλείας εις απόρους ιδιώτας φυματικούς»,  κάτω από τον έλεγχο και την εποπτεία του Υπουργείου Υγιεινής, με δική του όμως περιουσία  και διοίκηση από ένα επταμελές  Αδελφάτο. Σκοπός του να συμβάλλει στην αντιμετώπιση του πολύ σοβαρού υγειονομικού και κοινωνικού προβλήματος της φυματίωσης με μεγάλη εξάπλωση στον πληθυσμό. Το Σανατόριο Ιεράς Μονής Πέτρας Ολύμπου ή αλλιώς  Σ.Ι.Μ.Π.Ο από τα αρχικά του τίτλου, ξεκίνησε τη λειτουργία του στις  5  Νοεμβρίου 1936 (11 χρόνια μετά το νομοθετικό διάταγμα για την απαλλοτρίωση της μοναστηριακής περιουσίας) και συνέχισε να υφίσταται τυπικά μέχρι τις 23 Μαρτίου 1969 οπότε και μετατράπηκε σε Θ.Ψ.Π.Ι.Μ.Π.Ο, δηλαδή σε Θεραπευτήριο Ψυχικών Παθήσεων Ιεράς Μονής Πέτρας Ολύμπου. Την διοίκηση του ιδρύματος ασκούσε το  «Αδελφάτο» που αποτελούνταν  από 1) τον εκάστοτε Δήμαρχο Κατερίνης 2) τον Διευθυντή του καταστήματος της Εθνικής Τράπεζας  3) τον εκάστοτε Μητροπολίτη  4) τον αντιπρόσωπο  του Ιατρικού και Φαρμακευτικού Συλλόγου Κατερίνης 5) τον αντιπρόσωπο των Κοινοτικών Συμβουλίων της Επαρχίας Κατερίνης 6) τον αντιπρόσωπο του Δήμου Θεσ/νίκης ( η περιφέρεια Κατερίνης ανήκε διοικητικά τότε στον νομό Θεσσαλονίκης) και 7)  έναν  ιδιώτη διορισμένο από τη Γενική Διοίκηση Μακεδονίας. Ο Σάββας Κανταρτζής περιγράφει χαρακτηριστικά την ημέρα των εγκαινίων: «Τον Νοέμβριο 1936, ο Δήμαρχος (Αιμίλιος Ξανθόπουλος) και το Δημοτικό Συμβούλιο σε συνεργασία με το αδελφάτο του Σανατορίου Μονής Πέτρας Ολύμπου, που είχε πρόεδρο τον Δημήτριο Παρασκευά, φαρμακοποιό, οργάνωσαν τα επίσημα εγκαίνια του ιδρύματος. Στην τελετή παρευρέθηκε, σαν εκπρόσωπος της Κυβέρνησης της 4^ης Αυγούστου, ο Γενικός Διοικητής Μακεδονίας Τσίπουρας, στρατηγός ε.α. Τον πανηγυρικό της ημέρας εκφώνησε ο Δήμαρχος Ξανθόπουλος, που έπλεξε με τον λόγο του το εγκώμιο του Γενικού Διοικητή, τον ευχαρίστησε για την προσωπική του επέμβαση να παραμεριστούν πολλές γραφειοκρατικές διαδικασίες κι’ επιταχυνθεί η αποπεράτωση των κτιριακών εγκαταστάσεων και η λειτουργία του Σανατορίου» (Κανταρτζής 1979, τ.ΣΤ, 1044).

 

1939: Το εργοστάσιο εμποτισμού ξυλείας. Δίπλα στο σιδηροδρομικό σταθμό Κατερίνης υπάρχουν, οι ανενεργές σήμερα, εγκαταστάσεις του εργοστασίου εμποτισμού,  με πισσέλαιο, της ξυλείας που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή στρωτήρων για τις σιδηροδρομικές γραμμές και της ξυλείας που προορίζονταν για τους στύλους της ΔΕΗ. Το εργοστάσιο αρχίζει να κατασκευάζεται το 1936 και λειτουργεί ανελλιπώς από το 1939 μέχρι το 2005 που διακόπτεται οριστικά η λειτουργία του. Θεωρείται μνημείο της βιομηχανικής αρχαιολογίας της περιοχής καθώς τα κτίρια που κατασκευάζονται από τους ΣΕΚ στα πρότυπα ανάλογων κτιρίων του Μεσοπολέμου, διατηρούνται μέχρι σήμερα (Περδίκης –Γραίκος 2014,   759-760). Το 2014 το εργοστάσιο αντιμετωπίζεται ήδη ως «τεχνικό και βιομηχανικό μνημείο» και προτείνεται η υπαγωγή του στην Εφορεία Νεότερων Μνημείων. Προτείνεται επίσης η μετατροπή του σε «τεχνικό μουσείο» προκειμένου να αποτελεί «σημαντική πηγή για την ερμηνεία της νεότερης ιστορίας» του τόπου αναφοράς  (Περδίκης –Γραίκος 2014,  762).

 

 

 

 

1940:  Οι σεισμοί της Κατερίνης. «Σαν προμήνυμα της μεγάλης θύελλας που ξέσπασε τον Οκτώβριο 1940…θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ο δυνατός τεκτονικός σεισμός, που τα ξημερώματα της 1^ης Φεβρουαρίου 1940 τράνταξε την Κατερίνη και αναστάτωσε τους κατοίκους. Ευτυχώς ο καιρός ήταν πολύ καλός και όλη η ημέρα πέρασε ηλιόλουστη, κι έτσι δεν ταλαιπωρήθηκε ο κόσμος που εγκατέλειψε τα σπίτια περιμένοντας την συνέχεια. Θύματα δεν υπήρχαν, έπεσαν κεραμίδια και πολλοί καπνοδόχοι από τις στέγες και σημειώθηκαν ρήγματα σε αρκετά σπίτια.[…] Οι μετασεισμικές δονήσεις κράτησαν πολλές μέρες και νύχτες και ανησύχησαν τον κόσμο. Πολλοί έστησαν σκηνές, όπου έμεναν με τα χιόνια που ακολούθησαν, και αρκετοί έστειλαν τις οικογένειές τους στη Θεσσαλονίκη – όπως έκανα κι εγώ. Και το νόστιμο: αρκετοί που ήταν να κτίσουν σπίτι, έκτισαν για ασφάλεια μονόροφα ξύλινα σπιτάκια […] Ιδιαίτερα είχε ανησυχήσει τον κόσμο ο σεισμολόγος του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Μαραβελάκης που ήλθε στην Κατερίνη να μελετήσει την κατάσταση και…έλεγε πράγματα που αντί να ηρεμήσουν ανησύχησαν περισσότερο τον κόσμο. Από τα λόγια του αυτά βγήκαν και οι διαδόσεις, για υπόγεια ποτάμια  και διάβρωση του υπεδάφους της Κατερίνης» (Κανταρτζής 1981, 1243-1244). Ο σεισμός είχε τις επιπτώσεις του και στην εκπαίδευση. Σύμφωνα με πρακτικό «του καθηγητικού συλλόγου» του Γυμνασίου της πόλης που ερεύνησε ο Νίκος Βαρμάζης, «ο σεισμός αχρήστεψε το διδακτήριο του Γυμνασίου και τα περισσότερα σχολικά κτίρια. Τα μαθήματα διακόπηκαν σε όλα τα σχολεία και οι μαθητές στεγάστηκαν προσωρινά στο κτίριο του 2^ου Δημοτικού Σχολείου, στο μόνο κατάλληλο από τα διδακτήρια της Κατερίνης» (Βαρμάζης 2018, 85).

1940:  Η 28^η Οκτωβρίου 1940. «Είχε ξημερώσει Δευτέρα 28 Οκτωβρίου κι ο πατέρας, μη έχοντας κάνει τίποτε στο σπίτι, κατέβηκε ενωρίς στην αγορά για ν’ ανταμώσει τους φίλους από την πατρίδα …Δεν είχε περάσει ούτε μια ώρα όταν ξαφνικά βλέπω τον πατέρα μου, έξω από το κατώφλι της πόρτας να παίρνει καρέκλα να καθίσει για να ξαποστάσει καθώς λαχάνιαζε περπατώντας βιαστικά από την αγορά …Μόλις τον είδα έτρεξα να τον ρωτήσω τι συμβαίνει… «Τι να έχω», είπε. «Η αγορά είναι άνω κάτω. Η Ιταλία μας κήρυξε πόλεμο και η κυβέρνηση έκανε γενική επιστράτευση ως τα 40 χρονών» …Το σχέδιο της επιστράτευσης έπαιρνε και τα τρία αδέλφια …Έτσι, αφήκα τον πατέρα μου στο σπίτι να ησυχάσει, παράτησα τα καπνά και την κάσα για την δεματοποίηση και τρεχάτος κατέβηκα στην αγορά να μάθω λεπτομέρειες για τον πόλεμο. Η αγορά ήταν αναστατωμένη, τα καταστήματα σχεδόν όλα έμειναν κλειστά ή μισόκλειστα κι ο κόσμος ταραγμένος από την ξαφνική φουρτούνα που ξέσπασε στην χώρα, μαζευόταν στην πλατεία να διαβάσει τις τοιχοκολλημένες τηλεγραφικές διαταγές για την επιστράτευση και την επίταξη για άλογα και ημίονου, όπως και διάφορες αγγελίες δημόσια τάξης σχετικές με τον πόλεμο, για την συσκότιση τη νύχτα, για μέτρα σε περίπτωση αεροπορικού συναγερμού κ.λ.π. Οι στρατεύσιμοι έτρεχαν δεξιά και αριστερά να ετοιμαστούν να φύγουν με τραίνα και οι γεωργοί δήλωναν σε δημοτικούς υπαλλήλους, που κάθονταν μπροστά σε τραπεζάκια, τα ζώα που διέθεταν για την επίταξη. Ύστερα απ’ αυτά, γύρισα στον συνοικισμό και κόλλησα για μερικές ώρες στο ραδιόφωνο του Σταύρου Λαζαρίδη, του ποιμένα της ευαγγελικής εκκλησίας, να ακούσω τα νέα και να προσανατολιστώ στην κατάσταση που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα και διεθνώς, με την επίθεση της φασιστικής Ιταλίας ενάντια στην ουδέτερη χώρα μας. Ο ραδιοφωνικός σταθμός της Αθηνών μετέδιδε συνέχεια πατριωτική μουσική, στρατιωτικά θούρια και τραγούδια πολεμικά, ενώ πότε πότε διέκοπτε για να δώσει, για πολλοστή φορά το πρώτο πολεμικό ανακοινωθέν του Γενικού Επιτελείου, το διάγγελμα που απεύθυνε ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς στον ελληνικό λαό, τον βομβαρδισμό των Πατρών με απώλειες του άμαχου πληθυσμού και διάφορε διαταγές, ανακοινώσεις και οδηγίες σχετικές με τον πόλεμο και την δημόσια τάξη και ασφάλεια» (Κανταρτζής 1981, 1250-1252).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Βαρμάζης Νίκος (2004), Το Γυμνάσιο Κατερίνης (1915-1955). Συμβολή στην τοπική ιστορία μιας μακεδονικής πόλης, εκδόσεις «μάτι», Κατερίνη.

Βαρμάζης Νίκος (2018), Πρόσωπα και θέματα της Κατερίνης και της Πιερίας από τα μέσα του 18ου ως τα μέσα του 20ου αιώνα, εκδόσεις Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη.

Καζταρίδης Ιωάννης (2006), Κατερίνη. Από τη μικρή πόλη στην πολύτροπη πόλη, εκδόσεις «μάτι», Κατερίνη.

Καλπακτσόγλου Παρασκευάς (2017), Το σπίτι μου…, Η γειτονιά μου…, Η πόλη μου…, προσωπική έκδοση, Κατερίνη.

Κάλφας Αντώνης – Παπαγεωργίου Πάρις (2001), Ο Συνοικισμός Ευαγγελικών της Κατερίνης (1923 – 2000). Τοπική Ιστορία και Κίνηση των Θρησκευτικών Ιδεών, έκδοση της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας Κατερίνης, Κατερίμη.

Κανταρτζής Σάββας (1978), Νίκη χωρίς ρομφαία. Η Δαμασκός του 20^ου αιώνα, εκδόσεις Ελληνικού Κινήματος Πνευματικής Αναγεννήσεως, τόμος Ε΄,  Κατερίνη.

Κανταρτζής Σάββας (1979), Νίκη χωρίς ρομφαία. Η Δαμασκός του 20^ου αιώνα, εκδόσεις Ελληνικού Κινήματος Πνευματικής Αναγεννήσεως, τόμος ΣΤ΄,  Κατερίνη.

Κανταρτζής Σάββας (1981), Νίκη χωρίς ρομφαία. Η Δαμασκός του 20^ου αιώνα, εκδόσεις Ελληνικού Κινήματος Πνευματικής Αναγεννήσεως, τόμος Ζ΄,  Κατερίνη.

Κωστής Κώστας (2018), Τα κακομαθημένα παιδιά της Ιστορίας. Η διαμόρφωση του νεοελληνικού κράτους 18^ος – 21^ος αιώνας, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα.

Λιάκος Αντώνης (2019), Ο ελληνικός 20^ος αιώνας, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα.

Περδίκης Γεώργιος – Γραίκος Νικόλαος (2014), «Εργοστάσια επεξεργασίας ξυλείας στην Πιερία κατά τον 20^ο αιώνα. Συμβολή στη βιομηχανική αρχαιολογία της Πιερίας» στο Γραίκος Νικόλαος (επιμ.), Η Πιερία στα βυζαντινά και νεότερα χρόνια. Πρακτικά 4^ου Επιστημονικού Συνεδρίου, έκδοση Εταιρείας Πιερικών Μελετών – Εστία Πιερίδων Μουσών, Κατερίνη.

Σαλβάνου Αιμιλία (2018), Η συγκρότηση της προσφυγικής μνήμης. Το παρελθόν ως ιστορία και πρακτική, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα.

Χαϊλατζίδου Βέτα (2001), «Ιστορία του τύπου στην Κατερίνη (1929-1999)» στο Αρχιμ. Σωτηριάδης Ιγνάτιος (επιμ.) (2001), Δήμος Κατερίνης – 70 χρόνια (1929-1999). Ιστορία – Κοινωνία –Πολιτισμός. Πρακτικά Α΄ Συνεδρίου για την Κατερίνη, έκδοση Δήμου Κατερίνης, Κατερίνη.

Χερχαντέρη Γεωργία (2014), Τα κτίρια των πρώτων ηλεκτρικών εταιρειών κατά την περίοδο 1889-1940/1950. Ιδρυτικοί παράγοντες και σχεδιασμός, τεύχος Α΄, Διδακτορική Διατριβή, Ε.Μ.Π – Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Αθήνα.

 Αρθρογραφία

Κάλφας Αντώνης (2024), «Καπνικός Σταθμός Κατερίνης/Εθελοντική Ομάδα Δράσης: το σέμνωμα του νομού» στην ιστοσελίδα των «Φίλων» www.kcm.gr:https://kcm.gr/kapnikos-stathmos-katerinis-ethelontiki-omada-drasis-to-semnoma-tou-nomou/.

Κάλφας Αντώνης (2024), «Η ίδρυση του Καπνικού Σταθμού Κατερίνης (1933) και της Ένωσης Ποντίων Επαρχίας Κατερίνης (1932)»  στην εφημερίδα Ολύμπιο Βήμα 12.3.2024.

Επιμέλεια άρθρου: Γ.Χ.Ποικιλίδης