Η πιο παλιά καλλιτεχνική φωτογραφία της Κατερίνης είναι του 1919 και ανήκει στον φιλέλληνα Φρειδερίκο Μπουασονά
H φωτογραφία ανήκει στον σπουδαίο Μπουασονά και μου την παραχώρησε ευγενικά ο Σάκης Κουρουζίδης από το αρχείο της Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης. Στον Κουρουζίδη οφείλει η Πιερία τον ογκώδη τόμο «Όλυμπος. Κείμενα και εικόνες δύο αιώνων». Μια εξαιρετικά πλούσια έκδοση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Πιερίας, επί θητείας του δραστήριου Γιώργου Παπαστεργίου, με κείμενα περιηγητών και ερευνητών του Ολύμπου, ιστορικές φωτογραφίες, χάρτες και γκραβούρες, έκδοση η οποία ένα τέταρτο του αιώνα μετά, εξακολουθεί να αποτελεί μοναδική προσφορά στο φιλίστορο κοινό). Παράλληλα, ο Δήμος Λιτοχώρου έχει εκδώσει και το βιβλίο «Ο Όλυμπος του Fred Boissonnas» σε επιμέλεια Γιάννη Κυρίτση με τις πρώτες φωτογραφίες του μυθικού βουνού και κείμενα για την πρώτη επίσημη ανάβαση στην Κατοικία των Θεών.
Ας επιστρέψουμε όμως στην εξαιρετική αποτύπωση της Κατερίνης —και ενός δρόμου της με τα σπίτια αριστερά βαλκανικής τεχνοτροπίας— στο έτος 1919. Τέτοια σπίτια κατασκευάζονταν κατά τον 19ο αιώνα: το ισόγειο χαμηλότερο για να προστατεύεται το χειμώνα κρατώντας τη ζέστη ενώ στον πρώτο όροφο οι προεξοχές (σαχνισιά) επέτρεπαν τόσο το φως της μέρας να εισέρχεται στα δωμάτια όσο και την οπτική επικοινωνία με τον έξω κόσμο. Πρόκειται για δρόμο εντός του αστικού ιστού (η σημερινή οδός Ειρήνης, παλαιότερα Β. Γεωργίου) με την εκκλησία της Θείας Αναλήψεως στα δεξιά (φαίνεται η είσοδος και ο περίβολος της εκκλησίας) ενώ διακρίνουμε και το αυλάκι που διαπερνούσε την οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου και το οποίο ξεκινώντας από τον ποταμό Πέλεκα διέσχιζε την κεντρική αρτηρία (η οδός Μεγάλου Αλεξάνδρου ασφαλτοστρώθηκε το 1936). Την καλοκαιρινή φωτογραφία συμπληρώνουν η μικρή (μέλος του σπιτιού;) που ακουμπά στον τοίχο κοιτάζοντας τον φακό ενώ στην άλλη μεριά δυο γειτονόπουλα με ένα μικρό παιδί στην αγκαλιά φαίνονται να απολαμβάνουν την κίνηση του δρόμου ή τη δουλειά του φωτογράφου με το συνεργείο του.
Για να αντιληφθούμε κάπως την πόλη και την εποχή ας προστρέξουμε, δύο μόλις χρόνια αργότερα, στη μαρτυρία ενός καλλιεργημένου ανθρώπου, του Marcel Kurz, συγγραφέα του βιβλίου «Le Monte Olympe». Οι πρώτες παρατηρήσεις του ικανού τοπογράφου αφορούν την Κατερίνη, «χωριό» τότε, αναφέρονται στην άφιξη της ομάδας στον σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης (21 Ιουλίου 1921) και ολοκληρώνονται με την επιτυχημένη χαρτογράφηση του Ολύμπου και την αναχώρηση των ερευνητών, στις 12 Αυγούστου 1921, πάλι από τον σιδηροδρομικό σταθμό της Κατερίνης. «[…] Φύγαμε από την Αθήνα με το Orient Express στις έντεκα το πρωί και την επομένη, Κυριακή 31 Ιουλίου 1921, φτάσαμε στις τρεις τα ξημερώματα στην Κατερίνη. […] Το όμορφο αυτό καλοκαιρινό πρωινό η Κατερίνη έμοιαζε περισσότερο με τούρκικο χωριό, με τους ψηλούς μιναρέδες του, τα αμέτρητα κοράκια, τους φωνακλάδες και τους καβγατζήδες και τα κόκκινα φέσια των καλοκάγαθων χωρικών του. Ήδη είχαν περάσει δέκα χρόνια από τότε που η Μακεδονία είχε γίνει ελληνική, αλλά εδώ έμοιαζε σα να μην είχε αλλάξει τίποτα. Η ίδια αποχαύνωση που γινόταν ολοένα και πιο έντονη, όσο ανέβαινε ο ήλιος. Μια αποχαύνωση που υπήρχε και εξακολουθούσε να υπάρχει και που μόνο τα κρωξίματα των κορακιών, οι κραυγές των πελαργών ή ο ήχος του κανονιού τη διέκοπτε».
Ποιος όμως ήταν ο Μπουασονά; Για την προσωπικότητα και το έργο του διαβάζουμε («59 αριστουργηματικές φωτογραφίες από την Ελλάδα (1903-1920). Από τον φιλέλληνα φωτογράφο Φρεντ Μπουασονά», 13.8.2015, www.lifo.gr) στο πολύ ωραίο φωτογραφικό αφιέρωμα πως ο φιλέλληνας Ελβετός Fred Boissonnas Frederic (1858-1946) είναι ο πρώτος ξένος φωτογράφος που περιηγήθηκε τόσο πολύ στον ελληνικό χώρο, από το 1903 και για περίπου τρεις δεκαετίες αργότερα. «Ταξίδεψε από την Πελοπόννησο ως την Κρήτη και τον Όλυμπο και από την Ιθάκη ως το Άγιο Όρος. Περιηγήθηκε, φωτογράφισε, έγραψε. Το έργο του, πρωτοποριακό αλλά και καθοριστικό για την εξέλιξη της ελληνικής φωτογραφίας κατά τον 20ό αιώνα. Μέσα από τις φωτογραφίες και τα λευκώματά του παρουσιάζει ένα πανόραμα της Ελλάδας του μεσοπολέμου, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης για την Ελλάδα την ίδια περίοδο. […]
Στις 14 Δεκεμβρίου 1918 υπογράφτηκε συμφωνία μεταξύ του Fred και του υπουργού των Εξωτερικών Νικολάου Πολίτη για τη διοργάνωση μιας έκθεσης στο Παρίσι με θέμα την Ελλάδα. Το οριστικό συμβόλαιο, που υπογράφτηκε στις 27 Μαρτίου 1919, προέβλεπε την έκδοση μιας σειράς λευκωμάτων (Smyrne, La Thrace, Constantinople και L’ Hellénisme d’ Asie Mineure). (Το συμβόλαιο αυτό φυλάσσεται στην Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών. (Αρχείο Κεντρικής Υπηρεσίας 1922, φάκελος 98, υποφάκελος 4 (φάκελος Boissonnas ) Αριθ. Πρωτ. 2907.) Οι εκδόσεις που θα ακολουθήσουν πιστοποιούν την ελληνική παρουσία στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων και – ταυτόχρονα – προλειαίνουν το έδαφος και για τα επόμενα βήματα στην πραγματοποίηση της «Μεγάλης Ιδέας». Με την αμέριστη αρωγή του Ελευθέριου Βενιζέλου, ο οποίος γνώριζε και θαύμαζε το έργο του Fred Boissonnas, ο «προπαγανδιστικός μηχανισμός της εικόνας» έφθασε στο απόγειο του μέσα από εκδόσεις και εκθέσεις. Το Μάιο του 1919, λίγες μέρες μετά την απόβαση των ελληνικών στρατευμάτων, ο Fred στέλνει στη Σμύρνη τον πρωτότοκο γιο του Edmond να φωτογραφίσει την πόλη για την έκδοση του ομώνυμου λευκώματος. Ο ίδιος, μαζί με τον τρίτο του γιο τον Henri πήγε στη Θεσσαλονίκη και τις υπόλοιπες περιοχές της Μακεδονίας, να εξασφαλίσει υλικό για την έκδοση των άλλων λευκωμάτων».
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ολύμπιο Βήμα, Τρίτη 2. 4. 2024